ซิลิโคนระบายความร้อนซีพียูแห้ง อาการแบบไหนบอกว่าถึงเวลาทาใหม่
17 กันยายน 2569

ลองยื่นมือไปหลังเคสตอนเครื่องทำงานหนักสักพัก ถ้าลมที่พัดออกมาอุ่นจัดกว่าที่เคยรู้สึกเมื่อปีก่อน ทั้งที่งานที่ทำก็เหมือนเดิม นั่นเป็นเบาะแสเล็กๆ ว่าความร้อนจากซีพียูอาจระบายออกไม่คล่องเหมือนตอนเครื่องยังใหม่
ต้นเหตุมีได้หลายทาง แต่จุดหนึ่งที่คนมักลืมคือซิลิโคนระบายความร้อน (Thermal Paste) ชั้นบางๆ ที่คั่นระหว่างฝาซีพียูกับฐานฮีตซิงก์ เมื่อผ่านความร้อนสลับเย็นมานาน เนื้อซิลิโคนจะค่อยๆ แห้ง แข็ง และแตกเป็นหย่อม ทำให้ความร้อนส่งผ่านได้ไม่เต็มที่
สัญญาณที่บอกว่าซิลิโคนน่าจะหมดสภาพ
- อุณหภูมิไต่ขึ้นทีละน้อยตลอดหลายเดือน แม้เพิ่งเป่าฝุ่นในเคสและทำความสะอาดแผ่นกรองไปแล้ว ตัวเลขก็ไม่กลับลงมาเท่าเดิม
- พัดลมซีพียูเร่งรอบบ่อยขึ้น แค่เปิดเบราว์เซอร์หลายแท็บหรือแตกไฟล์ก็ได้ยินเสียงหวีดขึ้นมา ซึ่งเมื่อก่อนไม่เป็น
- เครื่องหน่วงช่วงทำงานยาว ซีพียูลดความเร็วตัวเองเพื่อกันร้อนเกิน (Thermal Throttling) งานที่เคยเสร็จไวจึงลากนานขึ้น
- เครื่องผ่านมือมาหลายปี หรือเคยถอดฮีตซิงก์ออกแล้วใส่กลับโดยไม่ได้ทาใหม่
ถ้าเครื่องใช้ฮีตซิงก์ลมรุ่นที่เลือกมาไม่พอกับซีพียูตั้งแต่แรก การทาซิลิโคนใหม่จะช่วยได้จำกัด ลองย้อนดูหลักเลือกชุดระบายความร้อนให้สมดุลกับความร้อนของซีพียูประกอบด้วย ส่วนเครื่องที่ใช้ชุดน้ำปิด อาการคล้ายกันอาจมาจากปั๊มหรือหม้อน้ำ ซึ่งมีจุดที่ต้องสังเกตต่างออกไปเมื่อชุดน้ำอายุหลายปี
ขั้นตอนเช็ดของเก่าออกและทาใหม่
เตรียมผ้าไม่มีขุย แอลกอฮอล์ความเข้มข้นสูงสำหรับงานอิเล็กทรอนิกส์ ซิลิโคนหลอดใหม่ และไขควงที่ตรงกับสกรูฮีตซิงก์
- ปิดเครื่อง ถอดปลั๊กไฟออกจากผนัง แล้วกดปุ่มเปิดค้างไว้ครู่หนึ่งเพื่อคลายไฟที่ค้างในวงจร แตะโครงเคสที่เป็นโลหะเพื่อคายไฟฟ้าสถิตออกจากตัว
- ถอดสายพัดลมซีพียูออกจากหัวต่อบนบอร์ด จำตำแหน่งไว้หรือถ่ายรูปเก็บก่อน จะได้เสียบกลับถูกช่อง
- คลายสกรูฮีตซิงก์แบบไขว้ทแยง ทีละรอบสองรอบสลับมุม อย่าคลายตัวเดียวจนสุดแล้วค่อยไปตัวถัดไป เพราะแรงกดจะเอียงไปข้างเดียว
- บิดฮีตซิงก์ซ้ายขวาเบาๆ จนรู้สึกว่าหลุดจากผิวซีพียู แล้วค่อยยกขึ้น
- เช็ดซิลิโคนเก่าออกทั้งสองผิว ใช้ผ้าชุบแอลกอฮอล์พอหมาดๆ เช็ดวนจากขอบเข้าหากลาง ระวังไม่ให้เศษไหลลงซ็อกเก็ตหรือขาซีพียู เช็ดจนผิวโลหะสะอาดและแห้งสนิท
- ทาซิลิโคนใหม่ในปริมาณพอดี ให้ได้ชั้นบางที่แผ่คลุมผิวสัมผัสเมื่อถูกกด ไม่ใช่ยิ่งเยอะยิ่งดี ส่วนที่ล้นขอบไม่ได้ช่วยระบายร้อนเพิ่ม วิธีวางเป็นจุดหรือเกลี่ยบาง ให้ดูคำแนะนำของผู้ผลิต
- วางฮีตซิงก์ลงตรงๆ ในครั้งเดียว ไม่ลากไปมาบนผิวซีพียู แล้วขันสกรูไขว้ทแยงทีละนิดจนแน่นพอดีตามคู่มือ ไม่ต้องอัดสุดแรง
- เสียบสายพัดลมกลับ เปิดเครื่องดูอุณหภูมิ เทียบกับก่อนทำ ถ้าดีขึ้นชัด แปลว่าซิลิโคนเก่าเป็นตัวการจริง
เรื่องที่ว่าซิลิโคนต้องเปลี่ยนตามรอบเวลาตายตัว หรือยี่ห้อแพงทำให้เครื่องเย็นลงแบบพลิกโฉม เป็นความเชื่อที่ควรฟังหูไว้หู คล้ายกับความเชื่อเรื่องประกอบคอมอีกหลายข้อที่เล่าต่อกันมา ดูอาการจริงของเครื่องเป็นหลักจะแม่นกว่า
ความร้อนบางแบบเป็นเรื่องน่ารื่นรมย์เมื่ออยู่ถูกที่ อย่างไอน้ำที่ลอยขึ้นจากน้ำตกกับน้ำพุร้อนตามธรรมชาติที่แจ้ซ้อนในลำปาง แต่ความร้อนที่วนอยู่ใต้ฮีตซิงก์ไม่ใช่ความร้อนแบบนั้น ยิ่งระบายออกไวเท่าไรยิ่งดีกับเครื่อง
เมื่อไรควรให้ร้านทำ
- โน้ตบุ๊ก ต้องรื้อฝาล่าง สายแพ และท่อระบายร้อนที่บางและงอง่าย หลายรุ่นใช้แผ่นระบายความร้อน (Thermal Pad) ที่มีความหนาเฉพาะคู่กับซิลิโคน ใส่ผิดความหนาอาจทำให้ชิปสัมผัสฮีตซิงก์ไม่สนิท
- การ์ดจอ การเปิดชุดระบายความร้อนการ์ดจออาจมีผลกับเงื่อนไขประกัน และมีแผ่นระบายความร้อนบนชิปหน่วยความจำหลายจุด
- เครื่องที่ยังอยู่ในประกัน อ่านเงื่อนไขก่อนว่าการถอดชิ้นส่วนเองทำให้ประกันสิ้นสุดหรือไม่
- มือใหม่ที่ไม่เคยถอดฮีตซิงก์ หรือเครื่องที่สกรูหัวรูดแล้ว
จุดที่ทำให้ซีพียูเสียหายบ่อยที่สุดตอนทำเองคือจังหวะยกฮีตซิงก์ขึ้น ถ้าซิลิโคนเก่าแห้งจนเหมือนกาว ซีพียูบางแบบจะติดขึ้นมากับฐานฮีตซิงก์ทั้งที่ล็อกซ็อกเก็ตยังปิดอยู่ ขาซีพียูหรือขาในซ็อกเก็ตอาจงอทันที จึงต้องบิดเบาๆ จนรู้สึกว่าผิวแยกจากกันก่อนทุกครั้ง อย่าดึงขึ้นตรงๆ ด้วยแรงกระชาก