TechToolThai

อัปเดตไบออสเมนบอร์ด จำเป็นเมื่อไร และระวังอะไรไม่ให้บอร์ดค้างกลางทาง

อัปเดตไบออสเมนบอร์ด จำเป็นเมื่อไร และระวังอะไรไม่ให้บอร์ดค้างกลางทาง
ที่มา: Wikimedia Commons

ไบออสเป็นเรื่องที่คนพลาดได้สองทางตรงข้ามกัน ทางแรกคือเห็นเวอร์ชันใหม่บนเว็บผู้ผลิตเมื่อไรก็กดอัปเดตทันทีทั้งที่เครื่องไม่มีปัญหาอะไร อีกทางคือไม่เคยแตะเลย แม้แต่ตอนเปลี่ยนซีพียูรุ่นใหม่กว่าบอร์ด แล้วงงว่าทำไมเปิดเครื่องแล้วจอดำ

ไบออส (BIOS หรือที่บอร์ดยุคหลังใช้ระบบ UEFI) คือเฟิร์มแวร์ที่ฝังอยู่บนบอร์ด ทำหน้าที่ปลุกชิ้นส่วนทั้งหมดก่อนส่งต่อให้ระบบปฏิบัติการ การอัปเดตจึงไม่ใช่การอัปเดตโปรแกรมทั่วไป ถ้าพังกลางทาง บอร์ดอาจเปิดไม่ติดเลย

เครื่องปกติดีอยู่ ต้องอัปเดตไหม

ส่วนใหญ่ไม่ต้อง ถ้าเครื่องเสถียร ซีพียูและแรมทำงานครบ ไม่มีอาการแปลก การอัปเดตมีความเสี่ยงมากกว่าประโยชน์ที่จะได้ ผู้ผลิตบอร์ดเองก็มักเขียนไว้ในหน้าดาวน์โหลดว่าไม่ควรอัปเดตถ้าไม่มีปัญหา

ข้อยกเว้นคือเมื่อผู้ผลิตบอร์ดหรือผู้ผลิตซีพียูประกาศว่าเวอร์ชันใหม่แก้ช่องโหว่ความปลอดภัยหรือปัญหาที่อาจทำให้ฮาร์ดแวร์เสียหาย กรณีนี้ควรอ่านรายละเอียดแล้วพิจารณาอัปเดต

แล้วกรณีไหนที่จำเป็นจริง

ถ้าเครื่องค้างหรือจอฟ้าแบบไม่มีสาเหตุชัด อย่าเพิ่งเหมาว่าไบออสเป็นต้นเหตุ ควรไล่ตรวจฮาร์ดแวร์ทีละชิ้นอย่างเป็นระบบก่อน การอัปเดตไบออสระหว่างที่เครื่องยังไม่เสถียรยิ่งเพิ่มความเสี่ยง

โหลดไฟล์จากที่ไหน และดูอะไรก่อนกด

โหลดจากเว็บผู้ผลิตบอร์ดเท่านั้น ไม่ใช้ไฟล์จากเว็บฝากไฟล์หรือกลุ่มแชร์ และต้องตรงทั้งรุ่นบอร์ดและรีวิชัน (Revision) ซึ่งมักพิมพ์อยู่บนตัวบอร์ดใกล้ช่องการ์ดหรือมุมบอร์ด บอร์ดชื่อคล้ายกันแต่ต่างรีวิชันอาจใช้ไฟล์คนละตัว

ก่อนกดดาวน์โหลด อ่านบันทึกการเปลี่ยนแปลง (Release Notes) ของเวอร์ชันนั้นและเวอร์ชันก่อนหน้า บางครั้งผู้ผลิตกำหนดให้ต้องอัปเดตผ่านเวอร์ชันกลางก่อน หรือเตือนว่าเมื่ออัปแล้วย้อนกลับไม่ได้ บันทึกเหล่านี้คือคู่มือที่แท้จริงของการอัปเดตครั้งนั้น

เจ้าของรถก็เจอหลักเดียวกัน คนที่สงสัยว่าค่าลมยางของรถล้อโตที่ใส่ยางแก้มเตี้ยควรเติมเท่าไร คำตอบที่ปลอดภัยที่สุดคือค่าจากผู้ผลิตรถและยาง ไม่ใช่ตัวเลขที่ได้ยินต่อกันมา ไบออสก็เช่นกัน แหล่งที่เชื่อได้มีแค่ผู้ผลิตบอร์ด

ถ้าไฟดับกลางทางจะเกิดอะไร

นี่คือความเสี่ยงหลักของการอัปเดตไบออส ถ้าไฟดับหรือเครื่องถูกปิดระหว่างเขียนเฟิร์มแวร์ บอร์ดอาจเปิดไม่ติดเลย บางบอร์ดมีไบออสสำรองในตัวหรือมีระบบกู้คืนอัตโนมัติ บางบอร์ดไม่มี และต้องส่งศูนย์บริการ

วิธีลดความเสี่ยงคือทำในวันที่ไฟไม่ตก ไม่ทำช่วงพายุ ถ้ามีเครื่องสำรองไฟ (UPS) ให้เสียบผ่าน และอย่ากดปุ่มใดๆ ระหว่างที่หน้าจอแสดงความคืบหน้า แม้จะดูเหมือนค้างนานก็ตาม

บอร์ดบางรุ่นมีฟังก์ชันแฟลชไบออสจากแฟลชไดรฟ์ผ่านพอร์ต USB เฉพาะด้านหลัง ทำได้แม้ไม่มีซีพียูหรือแรมติดอยู่ ใช้ได้ดีมากกับกรณีซีพียูใหม่กว่าบอร์ด แต่ชื่อเรียกและวิธีใช้ต่างกันตามผู้ผลิต ต้องดูคู่มือบอร์ดของตัวเองเท่านั้น

ขั้นตอนอัปเดตแบบสั้น

  1. จดหรือถ่ายรูปค่าที่เคยตั้งไว้ในไบออส เช่น ลำดับบูต โปรไฟล์แรม เส้นโค้งพัดลม เพราะหลังอัปเดต ค่าเหล่านี้มักกลับเป็นค่าเริ่มต้น
  2. โหลดไฟล์ที่ตรงรุ่นและรีวิชันจากเว็บผู้ผลิต ตรวจว่าโหลดมาครบไม่เสียหาย แล้วคัดลอกลงแฟลชไดรฟ์ตามรูปแบบที่คู่มือกำหนด
  3. ปิดการโอเวอร์คล็อกทุกอย่างให้กลับเป็นค่าปกติก่อน
  4. เข้าเครื่องมืออัปเดตในไบออสหรือใช้ฟังก์ชันแฟลชผ่าน USB ตามคู่มือ เลือกไฟล์ให้ถูก
  5. รอจนเสร็จและเครื่องรีสตาร์ตเอง ไม่กดปุ่ม ไม่ถอดแฟลชไดรฟ์ ไม่ปิดเครื่อง
  6. เข้าไบออสอีกครั้ง ตรวจว่าเวอร์ชันใหม่ขึ้นแล้ว แล้วตั้งค่าที่จดไว้กลับคืน รวมถึงจุดที่เคยตรวจตอนเปิดเครื่องครั้งแรกหลังประกอบอย่างลำดับบูตและความเร็วแรม

เวอร์ชันใหม่ที่ขึ้นบนเว็บผู้ผลิตจึงไม่ใช่คำสั่งให้กดตาม แต่เป็นข้อมูลให้ชั่งดูว่าเครื่องเรามีเหตุผลพอจะต้องใช้มันแล้วหรือยัง