TechToolThai

ใส่ SSD และการ์ดเสริมหลายตัวแล้วบางช่องหายไป เรื่องการแบ่งเลนบนบอร์ด

ใส่ SSD และการ์ดเสริมหลายตัวแล้วบางช่องหายไป เรื่องการแบ่งเลนบนบอร์ด
ที่มา: Wikimedia Commons

ใส่ SSD แบบ M.2 ตัวที่สองเสร็จ เปิดเครื่องมา ฮาร์ดดิสก์ลูกเก่าที่เสียบสาย SATA อยู่กลับหายไปจากระบบ ทั้งที่สายก็ยังเสียบแน่นเหมือนเดิม แบบนี้บอร์ดเสียหรือเปล่า? ส่วนใหญ่ไม่ได้เสีย แต่เป็นเพราะบอร์ดออกแบบให้ช่องบางช่อง “ใช้ทางร่วมกัน” และเมื่อเปิดใช้ช่องหนึ่ง อีกช่องจะถูกปิดไปโดยอัตโนมัติ

ตัวอย่างคำถามที่มักเจอ (สมมติ): “เพิ่งซื้อ SSD มาใส่ช่อง M.2 ช่องล่าง ตัว SSD ใช้ได้ปกติ แต่ไดรฟ์เก็บไฟล์ที่ต่อ SATA ไว้หายไปเลย ลองเปลี่ยนสายแล้วก็ไม่ขึ้น ต้องทำยังไงต่อ”

เลนคืออะไร ลองนึกภาพถนนหลายช่องจราจร

ข้อมูลที่วิ่งระหว่างซีพียู ชิปเซ็ต และอุปกรณ์ต่างๆ บนบอร์ด เดินทางผ่านช่องทางที่เรียกว่าเลน (PCIe lanes) ให้นึกถึงถนนเส้นใหญ่ที่มีหลายช่องจราจร อุปกรณ์ที่ต้องรับส่งข้อมูลมากอย่างการ์ดจอได้ช่องจราจรไปหลายช่อง ส่วนอุปกรณ์ที่ใช้น้อยอย่างการ์ดเสียงหรือการ์ดเครือข่ายได้ช่องเดียวก็พอ

ปัญหาคือถนนเส้นนี้กว้างจำกัด ผู้ผลิตบอร์ดจึงต้องแจกเลนให้แต่ละช่อง และบ่อยครั้งใส่ช่องเสียบไว้มากกว่าเลนที่มีจริง ให้ผู้ใช้เลือกเองว่าจะใช้ช่องไหน คล้ายกับยิมที่มีเครื่องจำกัดแต่สมาชิกอยากใช้พร้อมกัน ใครเคยไปฟิตเนสที่คนล้นช่วงหัวค่ำหลังเลิกงานคงนึกภาพออกว่าต้องผลัดกันใช้อย่างไร

ผลคือช่องบางช่อง “ยืม” ทางจากช่องอื่น พอเสียบอุปกรณ์ทั้งสองฝั่ง บอร์ดต้องเลือกว่าจะให้ฝั่งไหนทำงาน หรือแบ่งทางให้ทั้งคู่วิ่งได้แต่ช้าลง

ช่องที่มักแชร์กันบนบอร์ดทั่วไป

แต่ละบอร์ดจัดสรรไม่เหมือนกัน แต่มีรูปแบบที่เจอซ้ำบ่อย

ถ้าอยากรู้จักหน้าตาและหน้าที่ของช่องแต่ละแบบก่อน ลองย้อนไปอ่านภาพรวมของพอร์ตและช่องเสียบที่เจอบนบอร์ดกับการ์ดจอ จะช่วยให้ตารางในขั้นต่อไปอ่านง่ายขึ้นมาก

กรณีที่ใส่ SSD แล้วตัว SSD เองไม่ขึ้นเลย ไม่ใช่ไดรฟ์อื่นหาย อันนั้นเป็นอีกโจทย์หนึ่ง ซึ่งมีวิธีไล่เช็กอยู่ในเรื่องการเลือกช่องให้ SSD ลูกที่สองและสิ่งที่ทำเมื่อเครื่องมองไม่เห็นมัน

อ่านตารางในคู่มือบอร์ดให้เป็น

คู่มือเมนบอร์ดเกือบทุกเล่มมีส่วนที่บอกเรื่องนี้ไว้ อาจเป็นตาราง เป็นแผนผัง หรือเป็นหมายเหตุตัวเล็กใต้รายการสเปก ชื่อหัวข้อแตกต่างกันไปตามผู้ผลิต บางเล่มอยู่ในหน้าอธิบายช่อง M.2 บางเล่มอยู่ในหน้าสเปกช่องขยาย วิธีอ่านมีหลักง่ายๆ ดังนี้

  1. หาชื่อเรียกของแต่ละช่องก่อน บนบอร์ดจะพิมพ์ป้ายกำกับไว้ข้างช่อง ชื่อในคู่มือจะตรงกับป้ายนี้
  2. ดูคำว่า “ใช้ร่วมกัน” หรือ “จะถูกปิด” คู่มือภาษาอังกฤษมักใช้คำว่า shared หรือ disabled ตามด้วยชื่อช่องที่โดนผลกระทบ
  3. สังเกตเงื่อนไข บางบรรทัดเกิดเฉพาะเมื่อใส่อุปกรณ์บางประเภทหรือใช้ซีพียูบางกลุ่ม เครื่องคนอื่นที่ใช้บอร์ดรุ่นเดียวกันจึงอาจไม่เจอแบบเรา

ถ้ายังไม่ได้ซื้อบอร์ด ให้เปิดคู่มือฉบับดิจิทัลจากเว็บผู้ผลิตมาอ่านส่วนนี้ก่อน โดยเฉพาะถ้าจะใส่ SSD หลายตัวหรือมีการ์ดเสริมนอกจากการ์ดจอ การเลือกบอร์ดให้รองรับแผนนี้ตั้งแต่ต้นเป็นส่วนหนึ่งของการจับคู่บอร์ดกับซีพียูและความต้องการในอนาคต ที่หลายคนมองข้ามไป

สำหรับเครื่องที่ประกอบแล้วและเจอไดรฟ์หายไป ทางแก้มักเป็นแค่ย้ายอุปกรณ์ไปช่องที่ไม่ชนกัน เช่น ย้าย SSD ไปช่อง M.2 อีกช่อง หรือย้ายสาย SATA ไปพอร์ตที่ไม่ถูกผูกไว้ อย่าลืมปิดเครื่องและถอดปลั๊กก่อนย้ายทุกครั้ง

ก่อนกดซื้อ SSD หรือการ์ดเสริมชิ้นต่อไป ใช้เวลาไม่กี่นาทีเปิดหน้าตารางการแบ่งช่องในคู่มือบอร์ดของตัวเองดูสักรอบ แล้วเลือกช่องที่จะใส่ไว้ล่วงหน้า ของที่ซื้อมาจะได้ทำงานครบทุกชิ้นตั้งแต่วันแรก